Dinozor yumurtalarının fosilleşmiş halleri paleontolojide sıkça karşımıza çıkar. Ancak onların tam olarak ne zaman bırakıldığını bulmak her zaman zor olmuştur.
Klasik yöntem, yumurtaların bulunduğu volkanik kül tabakalarını ya da çevredeki kaya katmanlarını tarihlendirmektir. Ne var ki bu, dolaylı bir yoldur; çünkü kaya tabakaları her zaman yumurtayla aynı anda oluşmaz. Bu yüzden milyonlarca yıl hata payı ortaya çıkabilir.
Lazerle Uranyum-Kurşun Tarihlendirmesi
Çin’in Shiyan kentinde, bir yuvada keşfedilen 28 dinozor yumurtası arasından alınan örneklerde yepyeni bir yöntem denendi.
Bilim insanları, yumurta kabuğunun küçük parçalarına lazer ışını yönelterek yüzeydeki mineralleri buharlaştırdı. Bu buharın içinde uranyum ve onun bozunmasıyla oluşan kurşun atomları bulundu.
Uranyum, jeolojik zaman ölçeğinde oldukça düzenli bir şekilde kurşuna dönüşür. Bu süreç, bir tür doğal saat gibi çalışır. Yeterince uranyum ve kurşun atomu ölçülürse, yumurtanın yaşı net olarak hesaplanabilir.
Sonuç çarpıcıydı: Fosilleşmiş yumurta 85,9 milyon yıl önce, yani Geç Kretase Dönemi’nin ortasında toprağa bırakılmıştı.
Bilimde Bir İlk
Araştırmanın ortak yazarı, Çin Bilimler Akademisi’nden jeolog Xing Cheng, şöyle diyor:
Bildiğimiz kadarıyla bu, sadece Çin’de değil, muhtemelen tüm dünyada dinozor yumurtaları için yapılan ilk doğrudan izotop yaş ölçümü.
Aslında bu teknik daha önce fosilleşmiş kemikler, dişler, kaya ve minerallerin yaşını belirlemek için kullanılmıştı. Ancak yumurta kabuklarında ilk kez uygulanıyor.
Farklı Görüşler: Atılım mı, Erken Bir Deneme mi?
Delhi Üniversitesi’nden paleontolog Guntupalli Prasad, yöntemin paleontolojiye büyük katkı sağlayacağını düşünüyor:
Bu gelişme, fosillerin yaşıyla ilgili birçok belirsizliği ortadan kaldıracak.
Fakat Londra Doğa Tarihi Müzesi’nden Susannah Maidment temkinli:
Bir yumurta gömüldükten sonra, fosilleşme sırasında kabuğun yapısı değişebilir. Bu süreç, diagenesis olarak bilinir. Eğer mineraller bu şekilde bozulduysa, ölçülen yaş yanlış çıkabilir.
Araştırmacılar ise buna karşılık, incelenen kabukların bozulmamış, şekli korunmuş olduğunu ve bölgede yumurtaları etkileyecek ciddi volkanik aktiviteler yaşanmadığını belirtiyor. Yine de, yöntemin güvenilirliğini pekiştirmek için daha fazla örnek üzerinde çalışmalar yapmayı planlıyorlar.
Qinling Bölgesi: Dinozor Yumurtalarının Yurdu
Qinling Dağları ve çevresi, 20. yüzyılın sonlarından bu yana çok sayıda dinozor yumurtasıyla ün kazandı. Bu yumurtaların birçoğu çıkarılarak dünyanın dört bir yanındaki müzelerde sergileniyor.
Ancak ilginç bir nokta var: Bu yumurtaların hangi dinozor türüne ait olduğu hâlâ bilinmiyor.
Yaş tayini sayesinde artık biraz daha ipucu elde edildi. 85,9 milyon yıllık tarihleme, bu yumurtaların küresel iklimin soğumaya başladığı bir dönemde bırakıldığını ortaya koyuyor. Yani dinozorlar, yavaş yavaş değişen çevresel koşullara rağmen soylarını sürdürmeye çalışıyordu.
Gelecek İçin Ne İfade Ediyor?
Bu doğrudan tarihlendirme tekniği doğrulanırsa, yalnızca yumurtalar değil, birçok fosil kalıntısının yaşı da çok daha net hesaplanabilecek. Bu da dinozorların evrimi, yaşam biçimleri ve yok oluş süreçleriyle ilgili büyük belirsizlikleri giderebilir.
Bilim insanları için her fosil bir zaman kapsülü gibidir. Ve şimdi, ilk kez bir dinozor yumurtasının içindeki bu kapsül doğrudan açıldı. Belki de milyonlarca yıl önce toprağa gömülen bu küçük yumurtalar, dinozorların dünyasını anlamamız için en güvenilir takvim olacak.
Bu makale hakkında sorularınız veya yorumlarınız mı var? Bize yazın: feedback@sapienship.com.tr
Kaynaklar ve İleri Okuma
- Q. Chen et al. Geological age of the Yunyang dinosaur eggs revealed by in-situ carbonate U-Pb dating and its scientific implications. (11 Eylül 2025). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2025. Alındığı Yer: Frontiers in Earth Science
- R. Grün et al. Laser ablation U-series analysis of fossil bones and teeth. (15 Aralık 2014). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2025. Alındığı Yer: Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology
- H. Iwano et al. Single-pulse laser ablation–inductively coupled plasma–mass spectrometry U–Pb dating of thin zircon rims: An application to metamorphic rocks from Mount Everest, eastern Nepal. (5 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2025. Alındığı Yer: Chemical Geology
- S. Zhang et al. New dinosaur egg material from Yunxian, Hubei Province, China resolves the classification of dendroolithid eggs. (Aralık 2018). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2025. Alındığı Yer: Acta Palaeontologica Polonica
Yazar Hakkında
