Ateşi ateşle söndürmek kulağa çılgınca gelebilir. Peki ya zehri başka bir zehirle durdurmak? Doğada bilinen en ölümcül maddelerden biri olan botulinum toksini, yılan zehrinin yol açtığı en yıkıcı hasarları azaltmada işe yarayabilir.
1 Ocak’ta Toxicon dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu son derece güçlü nörotoksinin, yılan sokmalarında ortaya çıkan şiddetli kas hasarını bastırabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılara göre botulinum toksini, vücudun zehre verdiği aşırı iltihap (inflamasyon) tepkisini kısarak, hasarın büyümesini engelliyor olabilir.
Yılan sokmaları, küresel ölçekte büyük ama çoğu zaman göz ardı edilen bir halk sağlığı sorunu. Her yıl 100 binden fazla insan yılan sokmaları nedeniyle hayatını kaybediyor. Milyonlarcası ise uzuv kaybı gibi kalıcı sakatlıklarla yaşamaya devam ediyor. Bunun başlıca nedeni, birçok yılan zehrinin hızla şişmeye, iltihaplanmaya ve doku ölümüne yol açması.
Bugün yılan sokması yaralarının kendisi vakum uygulamaları ya da yüksek oksijenle tedavi edilebiliyor. Ancak Dünya Sağlık Örgütü’nde görevli herpetolog David Williams’a göre, daha hızlı ve etkili tedavilere acil ihtiyaç var. Üstelik yılan zehirleri türden türe ve bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösteriyor. Antivenomlar genellikle yalnızca belirli türlerde işe yarıyor. Bu yüzden geniş etki alanına sahip yeni yaklaşımlar büyük önem taşıyor.
İşte bu noktada devreye oldukça şaşırtıcı bir aday giriyor: Botulinum toksini. Clostridium botulinum bakterisinin ürettiği bu madde, Botox adıyla kırışıklıkları azaltmasıyla tanınıyor. Ancak son yıllarda, botulinum toksininin ağrı tedavisinde ve hatta yaraların iyileşmesini desteklemede, iltihabı baskılayıcı etkileri olabileceğine dair bulgular artıyor.
Çin’de Lishui Merkez Hastanesi’nde görevli tıbbi toksikolog Pin Lan ve ekibi bu fikri test etmeye karar verdi. Araştırmacılar, Asya’da yaşayan ve soktuğunda ciddi kas hasarına yol açabilen bir engerek türü olan Çin mokaseni (Deinagkistrodon acutus) zehrini kullandı.
Laboratuvarda 22 tavşan üç gruba ayrıldı:
Bir gruba yalnızca yılan zehri enjekte edildi,
ikinci gruba hem zehir hem botulinum toksini verildi,
kontrol grubuna ise sadece tuzlu su enjekte edildi.
24 saat sonra tavşanlar incelendi ve enjeksiyon yapılan kas dokularından örnekler alındı. Araştırmacılar, kas hasarını, bağışıklık hücrelerinin davranışlarını ve iltihapla ilişkili proteinleri analiz etti. Amaç, vücudun zehre verdiği hızlı ve karmaşık iltihap zincirinin botulinum toksiniyle nasıl değiştiğini anlamaktı.
Sonuçlar dikkat çekiciydi. Sadece zehir verilen tavşanların uyluk kasları yüzde 30’dan fazla şişerken, botulinum toksini de verilen grupta neredeyse hiç şişme görülmedi. Aynı şekilde, bu grupta kas dokusu ölümü de belirgin biçimde daha azdı.
İtalya Padova Üniversitesi’nden nörobiyolog Ornella Rossetto, bulguların gelecekteki yılan sokması tedavileri açısından önemli olabileceğini söylüyor. Çünkü mevcut antivenomlar, kanda dolaşan zehirleri etkisizleştirse de, lokal iltihap süreçlerini durduramıyor ve kas dokusunun ölmesini engelleyemiyor.
Araştırmanın bir diğer önemli sonucu bağışıklık sistemiyle ilgiliydi. Botulinum toksini verilen tavşanlarda, iltihabı körükleyen M1 tipi makrofajlar daha az, dokuları onarmaya odaklanan M2 tipi makrofajlar ise daha fazlaydı. Araştırmacılar, botulinum toksininin bağışıklık hücrelerinin “savaş modunu” kapatıp “onarım moduna” geçmesini sağlıyor olabileceğini düşünüyor.
Elbette bu noktada temkinli olmak gerekiyor. Hem Rossetto hem de Williams, insanlarda denemelere geçmeden önce çok daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurguluyor.
Ama belki bir gün, antivenom ve Botox, zehire karşı birlikte çalışan beklenmedik bir “zehirli ikili” olarak acil serviste yan yana yerini alabilir.
Bu makale hakkında sorularınız veya görüşleriniz mi var? Bize yazın: feedback@sapienship.com.tr
Kaynaklar ve İleri Okuma
- X. Lutao et al. Botulinum neurotoxin A alleviates Deinagkistrodon acutus venom-induced limb injury through promoting macrophage polarization in rabbits. (1 Ocak 2026). Alındığı Tarih: 14 Ocak 2026. Alındığı Yer: Toxicon
Yazar Hakkında
